a. Một số quốc gia Đông Nam Á phong kiến từ thế kỉ VII đến thế kỉ X

Trong khoảng từ thế kỉ VII đến thế kỉ X, ở Đông Nam Á đã hình thành nhiều quốc gia phong kiến, tiêu biểu như:

• Champa (ở miền Trung Việt Nam ngày nay)
• Phù Nam (ở khu vực Nam Bộ Việt Nam và Campuchia)
• Chân Lạp (Campuchia ngày nay)
• Srivijaya (ở In-đô-nê-xi-a)
• Pa-gan (ở Mi-an-ma)
• Mataram (ở In-đô-nê-xi-a)
• Đại Cồ Việt (Việt Nam, cuối thế kỉ X)

b. Vị trí hình thành các quốc gia trên

Nhìn chung, các quốc gia Đông Nam Á thời kì này thường hình thành ở:

• Ven sông lớn
• Ven biển
• Đồng bằng màu mỡ
  → thuận lợi cho nông nghiệp và buôn bán.

a. Các nhân tố hình thành đất

Đất được hình thành do tác động của nhiều nhân tố khác nhau, chủ yếu gồm:

1. Đá mẹ

• Là vật chất ban đầu tạo nên đất.
• Quyết định thành phần khoáng và tính chất của đất.

1. Khí hậu

• Nhiệt độ và lượng mưa làm đá bị phong hóa, phân hủy.
• Khí hậu nóng ẩm làm đất hình thành nhanh hơn.

1. Sinh vật

• Thực vật, động vật, vi sinh vật phân hủy tạo ra mùn, làm đất màu mỡ.
• Rễ cây làm đất tơi xốp.

1. Địa hình

• Nơi cao dễ bị rửa trôi → đất mỏng.
• Nơi thấp tích tụ vật chất → đất dày và màu mỡ hơn.

1. Thời gian

• Đất cần thời gian rất dài để hình thành.
• Thời gian càng lâu → đất càng hoàn chỉnh.

1. Con người

• Con người có thể làm đất tốt hơn (bón phân, trồng cây).
• Nhưng cũng có thể làm đất xấu đi (phá rừng, ô nhiễm).

b. Nguyên nhân làm ô nhiễm đất ở nước ta

Một số nguyên nhân chính:

• Sử dụng quá nhiều phân hóa học, thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ.
• Xả rác thải sinh hoạt, rác công nghiệp không xử lí ra môi trường.
• Nước thải từ nhà máy, khu công nghiệp thấm vào đất.
• Phá rừng, đốt rừng, làm đất bị xói mòn, thoái hóa.
• Khai thác khoáng sản bừa bãi làm đất bị nhiễm độc.
• Chăn nuôi, nuôi trồng không xử lí chất thải.

Hậu quả: đất bị bạc màu, giảm năng suất cây trồng, ảnh hưởng sức khỏe con người.

a. Nước ngầm được hình thành như thế nào? Vai trò của nước ngầm là gì?

Nước ngầm được hình thành:
Nước ngầm được tạo ra từ nước mưa, nước sông, hồ, ao… thấm xuống đất qua các lớp đất đá.

• Khi nước thấm xuống, một phần bị giữ lại trong đất.
• Phần còn lại tiếp tục chảy xuống các lớp đá có khe hở và tích tụ lại → tạo thành tầng nước ngầm.
• Những nơi đất đá có nhiều khe nứt, cát, sỏi thì nước dễ thấm xuống hơn.

Vai trò của nước ngầm:

• Là nguồn nước sinh hoạt quan trọng cho con người (giếng, giếng khoan).
• Dùng trong nông nghiệp (tưới cây, chăn nuôi).
• Dùng trong công nghiệp.
• Giúp duy trì dòng chảy của sông, suối vào mùa khô.
• Giữ cân bằng môi trường và hệ sinh thái.

b. Một số biện pháp sử dụng hợp lí và bảo vệ nước ngầm

• Sử dụng nước tiết kiệm, tránh lãng phí.
• Không xả rác, hóa chất, thuốc trừ sâu xuống đất.
• Xây dựng hệ thống xử lí nước thải trước khi thải ra môi trường.
• Không khai thác nước ngầm quá mức.
• Trồng cây, bảo vệ rừng để giữ nước và tăng khả năng thấm nước xuống đất.
• Che chắn giếng, không để chất bẩn rơi vào nguồn nước.

a/ Trong tình huống, những quyền gì của trẻ em đã bị xâm phạm?

Trong trường hợp của V, các quyền trẻ em bị xâm phạm là:

1. Quyền được học tập
   V đang học lớp 9 nhưng phải nghỉ học để đi làm, nên quyền được đi học đã không được đảm bảo.
2. Quyền được phát triển
   Trẻ em cần được học tập, vui chơi, rèn luyện để phát triển toàn diện, nhưng V phải đi làm sớm nên không có điều kiện phát triển như các bạn.
3. Quyền được gia đình chăm sóc, bảo vệ
   Gia đình có trách nhiệm tạo điều kiện cho con học tập, nhưng trong tình huống này, V chưa được đảm bảo đầy đủ quyền đó.

b/ Trách nhiệm của gia đình trong việc thực hiện quyền trẻ em

Gia đình có những trách nhiệm sau:

1. Tạo điều kiện cho con được đi học
   Cha mẹ cần cố gắng để con được học hết chương trình phổ cập, không nên bắt con nghỉ học sớm.
2. Chăm sóc, nuôi dưỡng và bảo vệ con
   Gia đình phải quan tâm đến sức khỏe, tinh thần và tương lai của con.
3. Tôn trọng quyền và ý kiến của con
   Cha mẹ cần lắng nghe mong muốn chính đáng của con, như mong muốn được tiếp tục đi học.
4. Không bắt con lao động quá sớm hoặc quá sức
   Trẻ em chỉ nên làm việc phù hợp với lứa tuổi, không ảnh hưởng đến việc học.

Khi bị xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín, em sẽ:

1. Giữ bình tĩnh, không nóng giận
   Không nên cãi nhau, đánh nhau hoặc nói lời xúc phạm lại, vì làm vậy có thể khiến sự việc nghiêm trọng hơn.
2. Giải thích rõ ràng để bảo vệ mình
   Nói cho người đó biết việc họ làm là sai, ảnh hưởng đến danh dự và uy tín của mình, yêu cầu họ dừng lại và xin lỗi.
3. Nhờ người lớn hoặc thầy cô giúp đỡ
   Nếu sự việc nghiêm trọng hoặc không tự giải quyết được, cần báo cho

• thầy cô
• cha mẹ
• người có trách nhiệm
  để được bảo vệ.

1. Không lan truyền, không trả đũa
   Không nói xấu lại, không đăng lên mạng để trả thù, vì điều đó có thể làm mọi chuyện tệ hơn.
2. Tự tin và giữ gìn phẩm chất của mình
   Sống đúng, làm đúng thì uy tín sẽ được giữ vững theo thời gian.

Gọi tên tình huống

Mai gặp phải tình huống nguy hiểm khi tham gia hoạt động dưới nước (nguy cơ đuối nước).

Giải thích

• Khi đang bơi, Mai bị chuột rút, khiến chân bị đau và không thể cử động bình thường.
• Vì không bơi được nên Mai chới với giữa dòng nước, có nguy cơ bị chìm xuống.
• Đây là tình huống rất nguy hiểm vì có thể dẫn đến đuối nước, ảnh hưởng đến sức khỏe, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng nếu không được cứu kịp thời.
• Việc các bạn hô hoán để nhờ người lớn trợ giúp là cách xử lí đúng khi gặp tình huống khẩn cấp.

a) Khi đi siêu thị, Mai chỉ mua những món đồ cần thiết, tránh lãng phí.

Nhận xét: Đây là hành vi đúng và đáng khen.

• Mai biết tiết kiệm và chi tiêu hợp lí.
• Chỉ mua những thứ cần thiết giúp tránh lãng phí tiền bạc.
• Thể hiện Mai là người biết suy nghĩ và có kế hoạch trong chi tiêu.

Nên học theo cách làm của Mai.

b) Bình dùng toàn bộ tiền tiết kiệm để mua đồ chơi mà không nghĩ đến việc dành dụm cho những nhu cầu quan trọng hơn.

Nhận xét: Đây là hành vi chưa đúng.

• Bình không biết tiết kiệm, dùng hết tiền cho việc không thật sự cần thiết.
• Khi cần dùng cho việc quan trọng thì sẽ không còn tiền.
• Thể hiện Bình chưa biết cân nhắc và chưa biết quản lí tiền bạc.

Bình nên học cách tiết kiệm, chi tiêu hợp lí và nghĩ đến những việc quan trọng trước.

Ý nghĩa của việc tiết kiệm thời gian

1. Giúp hoàn thành được nhiều công việc hơn
   Khi biết sắp xếp thời gian hợp lí, ta có thể vừa học tốt, vừa tham gia hoạt động, vừa làm điều mình thích.
2. Giúp đạt kết quả tốt trong học tập và cuộc sống
   Ưu tiên việc quan trọng trước giúp không bị trễ hạn, không bị áp lực, và làm việc hiệu quả hơn.
3. Có thêm thời gian cho sở thích và phát triển bản thân
   Nhờ tiết kiệm thời gian, ta vẫn có thời gian chơi thể thao, văn nghệ hoặc làm điều mình đam mê.
4. Rèn luyện tính kỉ luật và trách nhiệm
   Biết quý trọng thời gian giúp mỗi người sống có kế hoạch, tự giác và trưởng thành hơn.

a/ Tình huống đề cập tới tình huống nguy hiểm nào?

Đây là tình huống nguy hiểm do người lạ lừa đảo / xâm nhập vào nhà.
Người đàn ông đã giả vờ gửi đồ để tạo lòng tin, sau đó có thể dùng cách nào đó làm M mất cảnh giác rồi lấy trộm tài sản.

→ Thuộc loại nguy hiểm:

• Mất an toàn khi tiếp xúc với người lạ
• Nguy cơ trộm cắp, lừa đảo
• Nguy cơ bị gây hại đến sức khỏe

b/ Tình huống này có thể gây ra hậu quả gì đối với bạn M?

Có thể gây ra nhiều hậu quả, như:

1. Mất tài sản của gia đình
   Người lạ vào nhà và lấy trộm đồ.
2. Nguy hiểm cho sức khỏe của M
   M bị mệt và ngủ quên, có thể do bị lừa uống hoặc ngửi thứ gì đó không an toàn.
3. Gây lo lắng, hoảng sợ cho gia đình
   Gia đình sẽ rất lo khi thấy đồ bị mất và M bất tỉnh.
4. Có thể gặp nguy hiểm nghiêm trọng hơn
   Nếu kẻ xấu có ý đồ xấu hơn, M có thể bị tấn công hoặc bị bắt nạt.

a)Một dòng sông lớn thường có 3 bộ phận chính:

1. Thượng lưu
2. • Là phần đầu nguồn của sông, thường ở vùng núi cao.
   • Nước chảy xiết, lòng sông hẹp, nhiều thác ghềnh.
3. Trung lưu
4. • Là phần giữa của sông.
   • Lòng sông rộng hơn, nước chảy chậm hơn, bắt đầu có nhiều phù sa.
5. Hạ Lưu
   Là phần cuối của sông, gần cửa sông đổ ra biển hoặc hồ lớn.
6. • Lòng sông rất rộng, nước chảy chậm, nhiều phù sa, thường có đồng bằng.

Mối quan hệ giữa mùa lũ và nguồn cung cấp nước của sông

Mùa lũ của sông phụ thuộc vào nguồn cung cấp nước cho sông, như:

• Nếu sông được cung cấp nước chủ yếu từ mưa → mùa lũ trùng với mùa mưa.
• Nếu sông được cung cấp từ băng tuyết tan → mùa lũ vào mùa xuân – hè.
• Nếu sông được cung cấp từ nước ngầm, hồ, băng tuyết và mưa → mùa lũ kéo dài hoặc không rõ rệt.

Ví dụ:

• Sông ở vùng nhiệt đới (như ở Việt Nam) thường lũ vào mùa mưa.

b)

b. Vai trò của nước sông, hồ đối với đời sống và sản xuất

Nước sông, hồ có rất nhiều vai trò:

• Cung cấp nước sinh hoạt cho con người.
• Dùng trong tưới tiêu nông nghiệp.
• Phục vụ giao thông đường thủy.
• Phát điện (thủy điện).
• Nuôi trồng thủy sản.

Ví dụ cụ thể:

• Sông Đồng Nai cung cấp nước để tưới ruộng và sản xuất điện ở nhà máy thủy điện Trị An.