Có một câu nói nổi tiếng rằng: “Thước đo của một nền văn minh không nằm ở những tòa nhà chọc trời, mà nằm ở cách họ đối xử với môi trường và những người xung quanh.” Thế nhưng, trong khuôn viên học đường, vẫn còn tồn tại một quan niệm lệch lạc: “Vệ sinh trường học là trách nhiệm của những người lao công đã được nhà trường trả lương”. Đây không chỉ là một suy nghĩ sai lầm về trách nhiệm, mà còn là sự báo động về lối sống ích kỷ, thiếu thấu cảm của một bộ phận học sinh hiện nay.

       Trước hết, ta cần hiểu đúng về vai trò của các cô chú lao công. Đúng là nhà trường có đội ngũ nhân viên vệ sinh để duy trì cảnh quan chung, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc học sinh có quyền phó mặc mọi thứ cho họ. Một ngôi trường sạch đẹp không thể chỉ dựa vào sức lao động của một vài người, mà phải là kết quả của ý thức tự giác từ hàng trăm, hàng nghìn cá nhân đang sinh hoạt tại đó.

      Xét về lý, nhà trường thuê đội ngũ lao công để duy trì trật tự vệ sinh chung, nhưng đó không phải là “giấy thông hành” để chúng ta xả rác hay mặc định mình đứng ngoài cuộc. Trường học là một cộng đồng, nơi mỗi cá nhân là một tế bào. Một cơ thể không thể khỏe mạnh nếu các tế bào chỉ biết đòi hỏi mà không biết vun đắp. Việc đẩy hết trách nhiệm cho người lao công chính là biểu hiện của tư duy "mua - bán" thực dụng, biến những giá trị đạo đức tốt đẹp trở thành những giao dịch vật chất khô khốc.

      Xét về tình, quan niệm này thể hiện sự vô cảm đáng sợ. Những cô chú lao công có thể đáng tuổi cha mẹ, ông bà chúng ta. Họ thầm lặng quét từng chiếc lá, lau từng vết bẩn dưới nắng gắt hay mưa dầm để chúng ta được ngồi trong lớp học khang trang. Nếu ta coi việc giữ gìn vệ sinh là “việc của họ”, ta đang tự xây dựng một bức tường ngăn cách sự tôn trọng giữa người với người. Một học sinh giỏi kiến thức mà thiếu đi lòng trắc ẩn trước nỗi vất vả của người lao động thì cái "giỏi" đó vẫn chưa trọn vẹn.

      Dẫn chứng điển hình chính là mô hình giáo dục tại Nhật Bản. Học sinh Nhật không có lao công riêng cho từng lớp, các em tự mình lau dọn hành lang, nhà vệ sinh sau giờ học. Chính hành động ấy đã rèn luyện cho họ tính kỷ luật và sự trân trọng giá trị lao động, giúp Nhật Bản trở thành một trong những quốc gia sạch đẹp nhất thế giới. Nhìn lại mình, một mẩu giấy vụn ta nhặt lên không chỉ làm sạch sân trường, mà còn làm sạch chính tâm hồn ta khỏi thói ích kỷ.

        Bởi vậy, vệ sinh trường học không phải là trách nhiệm của riêng ai, đó là “phẩm chất”. Phản đối quan niệm sai lầm trên là cách chúng ta bảo vệ giá trị nhân văn của giáo dục. Đừng chỉ là những vị khách đi ngang qua ngôi trường, hãy là những chủ nhân thực sự biết yêu thương và trách nhiệm từ những điều nhỏ nhất. Bởi lẽ: "Hành động nhỏ, nhân cách lớn".